ΙΣΤΟΡΙΑ: Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1941-1949

 

Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Η Κατοχή και η Εθνική Αντίσταση

Η είσοδος των γερμανικών στρατευμάτων το πρωί της 27ης Απριλίου 1941 στην Αθήνα και η ανύψωση την ίδια μέρα της ναζιστικής σημαίας πάνω στην Ακρόπολη μπορούν να θεωρηθούν ως η αρχή της γερμανικής κατοχής της Ελλάδας. Μετά την κατάληψη και της Κρήτης (Μάιος 1941) όλη η Ελλάδα βρίσκεται κάτω από την κατοχή των δυνάμεων του Άξονα. Τα ιταλικά και τα βουλγαρικά στρατεύματα ακολουθούν τους Γερμανούς και αμέσως τίθεται σε εφαρμογή το σχέδιο διαμελισμού της Ελλάδας. Οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής ανέρχονται σε 100-120 χιλιάδες άνδρες, οι ιταλικές σε 140.000 άνδρες και οι βουλγαρικές περίπου 40.000 στρατιώτες. Οι Γερμανοί δέσμευσαν όλα τα αγαθά της χώρας, τον φυσικό πλούτο και την παραγωγή. Η προμήθεια τροφίμων για τον ελληνικό πληθυσμό έγινε προβληματική. Οι άνθρωποι πέθαιναν μαζικά από την πείνα στα αστικά κέντρα. Εμφανίσθηκε η μαύρη αγορά. Επιβάλλεται λοιπόν η οργάνωση εθνικής αντίστασης ενάντια στους κατακτητές.

Με την έκφραση «Εθνική Αντίσταση» εννοούμε γενικά τα κινήματα αντίστασης ενάντια στις δυνάμεις του αξονα που οργανώθηκαν στις διάφορες κατεχόμενες χώρες, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Απέβλεπαν στην ενεργό αντίσταση κατά του κατακτητή με διαφόρους τρόπους: μάχες, σαμποτάζ, συγκέντρωση και μεταβίβαση πληροφοριών κι έτσι απασχολούσαν τον εχθρό και εμπόδιζαν τις κινήσεις του. Στις χώρες της Ανατολικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης τα κινήματα αυτά πήραν τη μορφή ανταρτοπόλεμου και από τα πιο αποτελεσματικά ήταν τα αντίστοιχα κινήματα στην Ελλάδα, τη Γιουγκοσλαβία, την Πολωνία, καθώς και οι ανταρτικές ομάδες που έδρασαν πίσω από τις γερμανικές γραμμές στη Σοβ. Ένωση. Στις πιο βιομηχανικές χώρες, όπως η Γαλλία, το Βέλγιο και η Τσεχοσλοβακία σημαντικότερα ήταν τα σαμποτάζ στα πολεμικά εργοστάσια και στις σιδηροδρομικές συγκοινωνίες, συνδυασμένα με συστηματική προπαγάνδα και δολοφονίες των πιο επικίνδυνων Γερμανών και των συνεργατών τους. Στην Ελλάδα, η αντίσταση πήρε τις εξής μορφές: πρώτα, οργανώθηκαν λαϊκά συσσίτια από διάφορους φορείς ( σύλλογοι, οι ενορίες κλπ) και ιδιώτες. Εντυπωσιακή ήταν το κατέβασμα της χιτλερικής σημαίας από την Ακρόπολη της Αθήνας, τη νύχτα της 30ής Μαίου 1941 (Μ. Γλέζος-Απ. Σάντος). Στις 11 Σεπτεμβρίου 1941 ιδρύεται η οργάνωση του «Εθνικού Ελληνικού Συνδέσμου», την πολιτική ηγεσία του οποίου αναλαμβάνει ο στρατηγός Νικόλαος Πλαστήρας, ενώ στρατιωτικός αρχηγός αναλαμβάνει ο Ναπολέων Ζέρβας. Λίγο αργότερα ιδρύεται η «Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση» με αρχηγούς τους Ευριπίδη Μπακιρτζή, Δημήτριο Ψαρρό και τον Γεώργιο Καρτάλη. Στις 28 Σεπτεμβρίου ιδρύεται το «Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο». Η πρώτη μαζική εξέγερση του ελληνικού λαού πήρε καθαρά μαχητικό και επαναστατικό χαρακτήρα στην περιοχή της Δράμας, όπου την εξουσία είχαν καταλάβει οι βούλγαροι φασίστες, οι οποίου επιχειρούσαν τον αφελληνισμό της περιοχής. Η εξέγερση των ελλήνων πνίγηκε στο αίμα. 3.000 πατριώτες εκτλέστηκαν στη Δράμα και στο Δοξάτο. Οι σποραδικές αντιστασιακές εκδηλώσεις προκάλεσαν τα αντίποινα των κατακτητών. Το ΕΑΜ ιδρύει ένοπλα ανταρτικά σώματα (Ε.Λ.Α.Σ.), με επικεφαλής τον Θανάση Κλάρα (γνωστός με το ψευδώνυμο Αρης Βελουχιώτης). Ανάλογα έπραξαν και οι άλλες αντιστασιακές οργανώσεις: Ε.Ο.Ε.Α του Ν.Ζέρβα, η Ε.Κ.Α. του Δ. Ψαρρού. Στις 26 Νοεμβρίου 1942 ανατινάσεται η γέφυρα του Γοργοποτάμου. Στην Αθήνα την 25 η Μαρτίου 1942 γίνεται η πρώτη φοιτητική διαδήλωση, ενώ στις 22 Απριλίου 1942 γίνεται η πρώτη απεργία των δημοσίων υπαλλήλων. Ακολουθούν πολλές πράξεις αντίστασης στην πρωτεύουσα, αλλά και στην ύπαιθρο. Αξιοσημείωτα είναι τα εξής γεγονότα: η πυρπόληση των Καλαβρύτων στις 9-13 Δεκεμβρίου 1943 και η εξόντωση ολόκληρου σχεδόν του πληθυσμού. Στις 10 Ιουνίου 1944 πυρπολείται το Δίστομο και εξοντώνεται όλος ο πληθυσμός του. Συνολικά τα θύματα της εθνικής αντίστασης έφτασαν τον τρομακτικό αριθμό των 49.188 Ελλήνων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

Τα εθνικά προβλήματα Η Κύπρος κατοικείται από πληθυσμό στην συντριπτική πλειονότητά του ελληνικό: ήδη μετά την σύναψη της Συνθήκης της Λοζάνης οι Έλληνες Κύπριοι αποτελούσαν το 80% περίπου του πληθυσμού, ενώ οι Τούρκοι Κύπριοι το 18%. Το 1950 οι Κύπριοι τάχθηκαν σε δημοψήφισμα που διοργάνωσε η Εκκλησία της Κύπρου υπέρ της ενώσεως με την Ελλάδα. Το ίδιο έτος εκλέγεται Αρχιεπίσκοπος Κύπρου ο Μακάριος ο Γ’ . Την 1η Απριλίου 1955 αρχίζει ο ένοπλος αγώνας της ΕΟΚΑ κάτω από την ηγεσία του συνταγματάρχη Γ. Γρίβα. Στη διάρκεια του κυπριακού αγώνα έχασαν τη ζωή τους πολεμώντας για την ελευθερία πολλοί νέοι Ελληνοκύπριοι, όπως ο Γρ. Αυξεντίου, ο Κυριάκος Μάτσης, ο Μιχάλης Καραολής, ο Ανδρέας Δημητρίου. Ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος εξορίζεται στις Σεϋχέλλες τον Μάρτιο του 1956. Η κυβέρνηση Κ. Καραμανλή διαπραγματεύθηκε με την Τουρκία τις Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου που δημιουργούσαν ένα ανεξάρτητο κυπριακό κράτος (16 Αυγούστου 1960). Τον Νοέμβριο του 1963 ο Μακάριος πρότεινε τα Δεκατρία Σημεία για την αναθεώρηση του συντάγματος, ακολούθησαν η τουρκοκυπριακή εξέγερση και διακοινοτικές  συγκρούσεις. Το 1964 στάλθηκε στη νήσο δύναμη του ΟΗΕ για τη διασφάλιση της ειρήνης. Η κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου απέστειλε στην Κύπρο μεραρχία για να τη θωρακίσει από το ενδεχόμενο τουρκικής εισβολής. Η δικτατορία των συνταγματαρχών έβλεπε τον Μακάριο με καχυποψία. Περί τα τέλη του 1967 η δικτατορία απέσυρε την ελληνική μεραρχία από το νησί. Με την υποκίνηση της χούντας των Αθηνών, ο Γρίβας αποπειράθηκε να ανατρέψει τον Μακάριο μέσω της ΕΟΚΑ Β’, το 1972-74. Στις 15 Ιουλίου 1974 ο δικτάτορας Ιωαννίδης οργάνωσε πραξικόπημα εναντίον του Αρχιεπισκόπου, το οποίο έδωσε το πρόσχημα στους Τούρκους να εισβάλουν παράνομα στην Κύπρο, στις 20 Ιουλίου (επιχείρηση Αττίλας). Στις 14 Αυγούστου 1974 τα τουρκικά στρατεύματα εξαπέλυσαν δεύτερη εισβολή και κατέλαβαν το 38% του νησιού, εκδιώκοντας από τις εστίες τους περίπου 200.000 Κυπρίους Από τα τέλη της δεκαετίας του 70, η Κύπρος γνώρισε ραγδαία οικονομική ανάπτυξη. Μετά τον θάνατο του Μακαρίου, οι επόμενες κυβερνήσεις υπό τους προέδρους Σπύρο Κυπριανού (1977-88), Γιώργο Βασιλείου (1988-93), Γλαύκο Κληρίδη (1993-2003) και Τάσο Παπαδόπουλο (2003-) έκαναν σημαντικά βήματα στην εμβάθυνση της Δημοκρατίας. Το πρόβλημα της τουρκικής κατοχής δεν λύθηκε. Παρά την καταδίκη της Τουρκίας στα Ηνωμένα Έθνη και άλλους διεθνείς οργανισμούς και κατά παράβαση κάθε αρχής διεθνούς δικαίου οι Τούρκοι προχώρησαν στον εποικισμό των κατεχομένων. Το 1983 ο Ραούφ Ντεκτάς ανακήρυξε παράνομα την ανεξαρτησία του Ψευδοκράτους του. Τον Μάιο του 2004, η Κύπρος εντάχθηκε πλήρως στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού μέσω του σχεδίου Ανάν δεν κατέληξε σε επιτυχία μετά την απόρριψη του σχεδίου από τα τρία τέταρτα του Ελληνοκυπριακού Λαού. Μέχρι την επίλυση του κυπριακού ολόκληρο το ελληνικό έθνος θα έχει στο σώμα του μια ανοικτή πληγή.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ Η ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΣΤΟΝ 19Ο αι.

Η ΠΡΩΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Η έκφραση  Βιομηχανική Επανάσταση διαδόθηκε ευρέως από τον Αγγλο φιλόσοφο της Ιστορίας Αρνολντ Τόυνμπη και δήλωνε τον μετασχηματισμό του νεότερου κόσμου που συντελέσθηκε τον 18ο αιώνα, χάρη στην ανάπτυξη της τεχνικής, της βιομηχανικής παραγωγής και των συγκοινωνιών. Με τον όρο βιομηχανική επανάσταση εννοούμε κυρίως τη βαθμιαία και συνεχώς επιταχυνόμενη χρησιμοποίηση της μηχανής ως μέσου παραγωγής αγαθών. Τρία ήταν τα βασικά χαρακτηριστικά του νέου αυτού συστήματος παραγωγής: πρώτον, η υποκατάσταση του ανθρώπου σε πολλούς τομείς της παραγωγικής διαδικασίας, δεύτερον, η αντικατάσταση των παραδοσιακών πηγών ενέργειας (υδατόπτωση, αιολική ενέργεια κ.ά.) από νέες, ιδιαίτερα τον γαιάνθρακα και τρίτον, η χρήση νέων και άφθονων πρώτων υλών, ιδιαίτερα ανόργανων. Το ιστορικό φαινόμενο της βιομηχανικής επανάστασης παρουσιάσθηκε κατά πρώτον στην Αγγλία ανάμεσα στα έτη 1750 – 1830, στη συνέχεια δε επεκτάθηκε σε πολλές άλλες χώρες της Ευρώπης και τις ΗΠΑ με αποτέλεσμα να αυξηθούν κατακόρυφα η παραγωγικότητα και το κατά κεφαλήν εισόδημα του ανθρώπου. Για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας η οικονομική ανάπτυξη υπήρξε τέτοια ώστε, σε συνδυασμό με την πρόοδο των επιστημών και της τεχνολογίας, να προκαλεί πρόσθετες επενδυτικές ανάγκες, να δημιουργεί πλεόνασμα προς επένδυση και τις προϋποθέσεις για νέους ρυθμούς παραγωγής και ανάπτυξης. Η βιομηχανική Επανάσταση συνέβη αρχικά στην Αγγλία, γιατί εκεί υπήρχαν οι κατάλληλες συνθήκες. Η Αγγλία έγινε το παγκόσμιο κέντρο της υφαντουργίας, όπου έγιναν επαναστατικές εφευρέσεις μηχανών. Στο τελευταίο τέταρτο του 18ου αι. παρουσιάστηκαν μεγάλη αύξηση της ζήτησης βαμβακερών υφασμάτων και ταυτόχρονα αδυναμία των παραγωγών και των εμπόρων να ικανοποιήσουν αυτήν τη ζήτηση.  Παντού κτίζονται εργοστάσια. Οι μεγάλοι Αγγλοι εφευρέτες, όπως ο Τζων Καίυ, ο Τζαίημς Χάργκρηβς, ο Σαμουήλ Κρόμπτον, ο Εδμόντος  Κάρτράιτ κ.ά. συνέβαλαν στην τελειοποίηση των κλωστικών και υφαντικών μηχανών, ώστε να παράγεται εξαίρετο νήμα. Οι μηχανές από ξύλινες που ήσαν αρχικά έγιναν σιδερένιες.  Το 1800 η μηχανοποίηση της υφαντουργίας ξαπλώθηκε σημαντικά. Από τις εξορύξεις  του άνθρακα και την ανάπτυξη της μεταλλουργίας δημιουργήθηκε νέος βιομηχανικός κλάδος, ο οποίος με μεγάλη επιτυχία αναπτύχθηκε. Στην Αγγλία υπήρχαν τα απαραίτητα κεφάλαια για επενδύσεις. Υπήρχε ακόμη το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό, καθώς και το αγροτικό πλεόνασμα από τις περιφράξεις κοινοτικών γαιών από τους μεγάλους γαιοκτήμονες στα κτήματά τους. Η Αγγλία διέθετε ακόμη, ελεγχόμενες πηγές πρώτων υλών και αγορές των βιομηχανικών προϊόντων στις αποικίες της, καθώς και τον απαραίτητο εμπορικό στόλο για ασφαλή μεταφορά των προϊόντων. Να προσθέσουμε επιπλέον ότι η Αγγλία διέθετε ένα εξαιρετικά αναπτυγμένο σύστημα πλωτής και οδικής συγκοινωνίας, καθώς και μεγάλες ποσότητες γαιάνθρακα σε βάθος που επέτρεπε την εξόρυξή του με τα μέσα και τα εργαλεία της εποχής. Η εκβιομηχάνιση του δευτερογενούς τομέα παραγωγής στην Αγγλία συντελέσθηκε από τον ιδιωτικό τομέα σε καθεστώς ακώλυτης λειτουργίας της αγοράς. Η πρώτη βιομηχανική ανάπτυξη χαρακτηρίζεται ως η εποχή του άνθρακα και του σιδήρου. Στον τομέα των μεταφορών την επανάσταση φέρνει ο σιδηρόδρομος. Τα πρώτα σιδηροδρομικά δίκτυα αρχίζουν να κατασκευάζονται στη δεκαετία του 1830. Οι θαλάσσιες μεταφορές γνωρίζουν την επανάστασή τους με την χρησιμοποίηση του ατμόπλοιου. Νέοι δρόμοι κατασκευάσθηκαν με ανθεκτικότερη επίστρωση, που διευκόλυνε καλύτερα την κίνηση των τροχών, ανοίχθηκαν κανάλια που ένωναν τα μεγάλα βιομηχανικά κέντρα με τα λιμάνια.

Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Στις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αι. έχουμε τη χρησιμοποίηση νέων πηγών ενέργειας, του πετρελαίου και του ηλεκτρισμού καθώς και την εφαρμογή των επιστημονικών επιτευγμάτων στη βιομηχανία. Επενδύονται μεγάλα κεφάλαια από τις επιχειρήσεις για έρευνες προκειμένου να βελτιώσουν τις μεθόδους και τα μέσα παραγωγής με στόχο να επιβληθούν στον ανταγωνισμό της παγκόσμιας αγοράς. Η αξιοποίηση του ηλεκτρισμού  για την παραγωγή ενέργειας αλλάζει τη μορφή της βιομηχανίας. Η μέθοδος ηλεκτρόλυσης αρχίζει να εφαρμόζεται ευρύτατα για την παραγωγή χαλκού και αλουμινίου. Με τις ανακαλύψεις του Μπέσεμερ και των Μαρτέν-Ζίμενς δίνεται ώθηση στην παραγωγή χάλυβα. Η χημική βιομηχανία αναπτύσσεται αλματωδώς. Κατασκευάζει νέες συνθετικές ύλες, φωτογραφικό φίλμ, βελτιώνει τα λιπάσματα, προωθεί κυρίως τη φαρμακευτική, με τη μαζική παραγωγή φαρμάκων, δημιουργεί νέες μεθόδους συντήρησης των τροφών. Αναπτύσσεται η βιομηχανία κονσερβοποιημένων τροφών. Η χρησιμοποίηση του πετρελαίου επιτρέπει τη παραγωγή και χρήση των πετρελαιοχημικών προϊόντων. Στον τομέα των μεταφορών, μετά τον σιδηρόδρομο και το ατμόπλοιο κατασκευάζονται το αυτοκίνητο και το αεροπλάνο. Το μικρό αυτοκίνητο διαδέχεται η παραγωγή φορτηγών, για τις μεταφορές προϊόντων, λεωφορείων, για τη μετακίνηση ανθρώπων και τρακτέρ που θα επιτρέψουν την αύξηση του ρυθμού της αγροτικής παραγωγής. Την τελευταία δεκαετία του 19ου αι. επιτυγχάνεται η απογείωση πτητικής συσκευής με τη βοήθεια κινητήρα. Παράλληλα, η ηλεκτρική ενέργεια χρησιμοποιείται για την κίνηση των σιδηροδρόμων και αυξάνει την ταχύτητά τους. Στις πόλεις εμφανίζονται τα τραμ και αντικαθιστούν τα λεωφορεία και τις άμαξες. Οι αστικές συγκοινωνίες βελτιώνονται συνεχώς. Η σημερινή βιομηχανική κοινωνία έχει τις ρίζες της στη δεύτερη αυτή φάση της βιομηχανικής επανάστασης. ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟΚΡΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (Καπιταλισμός) Είναι γνωστό ότι για την προώθηση της βιομηχανικής οικονομίας ένας από τους κυριότερους παράγοντες είναι το κεφάλαιο. Τι είναι το κεφάλαιο από άποψη της οικονομικής επιστήμης; Είναι το σύνολο των αγαθών (χρήμα ή αντικείμενα) που έχουν αξία και που δεν χρησιμεύουν για άμεση κατανάλωση, αλλά μπορούν να αποφέρουν εισόδημα, κέρδος, δηλαδή να παράγουν άλλα αγαθά. Το κεφάλαιο μαζί με την εργασία και το έδαφος αποτελούν τους συντελεστές της παραγωγής, κατασκευασμένος ο πρώτος, φυσικοί οι άλλοι. Το κεφάλαιο ή τα μέσα παραγωγής (γη, κτίρια, μηχανές, χρήμα) είναι η αξία που δημιουργεί υπεραξία υπέρ του κατόχου του κεφαλαίου και σε βάρος της μισθωτής εργασίας. Ασφαλώς, η διακίνηση και η επένδυση του κεφαλαίου παίζει αποφασιστικό ρόλο για την ανάπτυξη των νέων επιχειρήσεων. Ποιες είναι όμως οι πηγές κεφαλαίου; Πιστωτικό σύστημα. Κατά τον 19ο αι. από τη μια η ανάπτυξη της εμπορικής και βιομηχανικής δραστηριότητας και η εμφάνιση των μεγάλων επιχειρήσεων κάνουν αναγκαία τη δημιουργία ισχυρών τραπεζών. Όσο η εκβιομηχάνιση προχωρεί οι βιομηχανικές μονάδες επεκτείνονται, η παραγωγή αυξάνεται συνεχώς, τόσο η ανάγκη εξεύρεσης κεφαλαίων γίνεται εντονότερη. Τη χρηματοδότηση αυτών των επιχειρήσεων αναλαμβάνουν πιστωτικοί οργανισμοί, οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα να διακινούν μεγάλες ποσότητες χρήματος. Έτσι, μπορούν να επεμβαίνουν άμεσα ή έμμεσα στη διαχείριση των ίδιων επιχειρήσεων που χρηματοδοτούν. Δημιουργείται με αυτόν τον τρόπο το δίδυμο πιστωτικός οργανισμός (τράπεζα)-βιομηχανία. Παράλληλα με τα πιστωτικά ιδρύματα άρχισαν να δημιουργούνται μετοχικές επιχειρήσεις. Οι επιχειρήσεις αυτές έβρισκαν ευκολότερα χρήμα για να επεκταθούν. Οι ιδιώτες μπορούσαν να αγοράσουν τις μετοχές των επιχειρήσεων αυτών ή να εξαργυρωθούν αυτές στο χρηματιστήριο. Μετά το 1880 δημιουργήθηκαν οι ανώνυμες εταιρείες. Πρόκειται για εταιρείες, των οποίων το κεφάλαιο διαιρείται σε μετοχές ίσης αξίας, οι οποίες μπορούν να μεταβιβαστούν ελεύθερα σε τρίτους. Το μεγαλύτερο αριθμό των μετοχών κατέχουν οι μεγαλομέτοχοι. Η εκπροσώπηση στο διοικητικό συμβούλιο των ΑΕ είναι ανάλογη προς τον αριθμό των μετοχών που κατέχουν οι μέτοχοι. Είναι αυτονόητο ότι οι μεγαλομέτοχοι αποφασίζουν για την πολιτική που θα ακολουθήσει η επιχείρηση.