Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΔΑΣΩΝ ΚΑΙ Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΥ

 

Με την ανατολή ενός νέου ημερολογιακού έτους -2009-και τις θερμές ευχές μας για «κατ’ άμφω» υγεία στους φίλους αναγνώστες της στήλης, νομίζω ότι θα ήταν μια πρώτης τάξης ευκαιρία να τρέξουμε για λίγο με το νου και τη σκέψη μας πάνω στο ανεξάντλητο ζήτημα των δασών που αντιμετωπίζουν, σύμφωνα με εκκλήσεις ειδικών επιστημόνων, τον άμεσο κίνδυνο ολοσχερούς καταστροφής και συνακόλουθα ερημοποίησης του πλανήτη, εξόδου. της ανθρωπότητας στο Μηδέν.

Το δένδρο είναι στα μάτια του ανθρώπου ένα αισθητό, απτό σημείο μιας απέραντης ζωτικής δύναμης που ο Δημιουργός σκόρπισε στην ίδια τη Φύση. Σύμφωνα με τη βιβλική κοσμογονία, η Γένεση, επαναλαμβάνοντας ένα παλαιότατο σύμβολο της μεσοποταμιακής μυθολογίας, τοποθετεί στον πρώτο Παράδεισο το Δένδρο της ζωής, του οποίου ο καρπός μας επιτρέπει να πετύχουμε την αθανασία. Σε σύνδεση με αυτό το πρώτο σύμβολο, η ψευδής σοφία, την οποία ο άνθρωπος ελεύθερα υιοθέτησε, πάλι παριστάνεται με Δένδρο με απαγορευμένο όμως καρπό. Αυτό το Δένδρο είναι το δένδρο της «γνώσης του καλού και κακού». Γοητευμένος ο άνθρωπος από την απατηλή όψη αυτού του Δένδρου αποφάσισε να δοκιμάσει και να φάει τον απαγορευμένο καρπό του. Συνακόλουθα, ο δρόμος του Δένδρου που οδηγούσε την άνθρωπο στη μακαριότητα κόπηκε. Έτσι, ο άνθρωπος με την αλαζονεία της ψεύτικης Γνώσης που απέκτησε έκοψε το κλαδί πάνω στο οποίο είχε εμπιστευθεί την ευδαιμονία του. Ο βιβλικός μύθος συναντάει τη σημερινή εσχατολογική ανησυχία του κόσμου. Πού πάει ο κόσμος; Ο πλανήτης μας έχει αύριο; Τα δάση μας, η αναπνοή μας, θα υπάρχουν σε λίγα χρόνια; Τις απαντήσεις σε αυτά τα τραγικά ερωτήματα θα τις δώσουμε, απλά και σύντομα,  μαζί με εκείνους που αγωνιούν, σκέπτονται πέρα από το εφήμερο και μυωπικό συμφέρον τους, με όλους τους ανθρώπους καλής θέλησης. 1. Ο Δημιουργός, συλλογίζομαι, προίκισε τον άνθρωπο πλουσιοπάροχα από τη γέννησή του, έτσι ώστε πριν ακόμα χρειαστεί να σκεφτεί τι έχει ανάγκη ή αν πρέπει να κοπιάσει για να αποκτήσει κάτι, να το έχει ήδη στην κατοχή του. Δηλαδή, ο άνθρωπος βρίσκεται με ένα αμύθητο πλούτο στα χέρια του, το φυσικό πλούτο που προέρχεται από την ίδια τη φύση, το φυσικό περιβάλλον μέσα στο οποίο διάγει το βίο του. Ο πλούτος αυτός ονομάζεται: δάση, οξυγόνο, γλυκό νερό και την πρώτη ανθρώπινη γραμμή επικοινωνίας, τη θάλασσα. Τα δάση στο πέρασμα των αιώνων της ανθρώπινης παρουσίας στη γη έχουν συνδεθεί με την ίδια τη ζωή του ανθρώπου, τον πολιτισμό του, τη θρησκεία του, την οικονομική του ζωή και το κλίμα. Είναι δηλαδή ο Παράδεισος και η Ευτυχία του. 2. Επανερχόμενοι στο δάσος εύκολα κατανοούμε πως οι δασικές καταστροφές έχουν δυο αιτίες, τις φυσικές και τις ανθρωπογενείς. Υπογραμμίζεται το «δυστυχώς», γιατί, αν οι αιτίες ήσαν περισσότερες, περιορίζοντας το μεγαλύτερο μέρος από τις αιτίες καταστροφής των δασών, θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί το ζήτημα αυτό σχεδόν στην ολότητα του. Τώρα όμως με δυο μόνο αιτίες όπου η μια είναι απρόβλεπτη και προέρχεται από την νομοτέλεια της ίδιας της φύσης και η άλλη είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, το πρόβλημα οξύνεται, γιατί προκειμένου να αντιμετωπιστεί η δεύτερη περίπτωση χρειάζεται πρώτα ο άνθρωπος να παραμερίσει τον εγωισμό και την φιλαυτία του μαζί με τις αυτοκαταστροφικές του τάσεις, δύο εμπόδια που φαντάζουν ανυπέρβλητα εμπόδια.  Οι φυσικές καταστροφές προκαλούνται από κεραυνούς, ξηρασία, υψηλές θερμοκρασίες ή και ασθένειες. Οι πύρινες γλώσσες που προέρχονται από τα αντίθετα ηλεκτρικά φορτία των νεφών βάζουν φωτιά και θέτουν σε κίνδυνο μεγάλους αριθμούς δέντρων, όμως η φύση έχει διδάξει ότι δαμάζει αυτού του είδους τις φωτιές, αφού τα ίδια τα νέφη θα λειτουργήσουν αργότερα πυροσβεστικά και θα αποτρέψουν την απειλή επέκτασης της πυρκαγιάς. Η ξηρασία που χαρακτηρίζεται από μακρές άνυδρες περιόδους δρα ανασταλτικά για τη ζωή των δασών, γιατί πέρα από το να αφυδατώνει τα δέντρα, τα μεταμορφώνει  επίσης σ’ ένα είδος δολοφονικού προσανάμματος. Το προσάναμμα αυτό είναι μια ωρολογιακή βόμβα που με την παραμικρή υπερθέρμανση της ατμόσφαιρας αυταναφλέγεται και ταχύτατα κατατρώγει τεράστιες εκτάσεις γης. Μια άλλη αιτία εξαφάνισης των δασών και εξίσου απειλητική με την ξηρασία  είναι οι ασθένειες, οι οποίες διαδίδονται με τα έντομα, τα ζώα του δάσους ή από τον αέρα. Οι ασθένειες αυτές αδυνατίζουν το φύλλωμα των δέντρων ή τις ρίζες με αποτέλεσμα  τα δέντρα να στερούνται χυμών και βάσης και να παρασύρονται από δυνατές βροχοπτώσεις ή να ξεριζώνονται από ισχυρούς ανέμους. Πρόσφατα καταγράφτηκαν στην Πελοπόννησο και την Αττική τέτοιες περιπτώσεις ασθενειών όπου στη μεν Πελοπόννησο έχουν προσβληθεί τα πλατάνια από μια ασθένεια που τα εξασθενεί, ενώ στην Αττική τα πεύκα έχουν προσβληθεί από την ασθένεια της βαμβακίασης. 3. Και αν η φύση με τις καταστροφές που προκαλεί αυτοπεριορίζεται και αυτοελέγχεται, εντούτοις οι καταστροφές των δασών από τον άνθρωπο ούτε δικαιολογούνται ούτε αποτελούν ένδειξη ελέγχου και προόδου.  Οι εμπρησμοί είναι εγκληματικές ενέργειες που ισοδυναμούν με αυτοκτονία ή εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, αφού η αποτέφρωση ενός δάσους δεν μένει χωρίς αντίκτυπο τόσο στις ανθρώπινες κοινωνίες όσο και στην πανίδα και χλωρίδα των περιοχών που θίγονται. Η επέκταση της οικιστικής ζώνης των πολιτών είναι ένα βουβό έγκλημα με αμέτρητους μάρτυρες που συντελείται σε βάρος αυτών που το διαπράττουν και αυτών που το βλέπουν αλλά δεν το μαρτυρούν. Η ύπουλη εκπόρθηση των δασών με σκοπό την ανέγερση κατοικιών, τη χάραξη δρόμων ή την εγκατάσταση βιομηχανικών πάρκων ισοδυναμούν με χαριστική βολή στο ανυπεράσπιστο φυσικό περιβάλλον.  4. Οι επιπτώσεις των κατεστραμμένων δασών είναι τεράστιες στο φυσικό και το ανθρωπογενές περιβάλλον, είτε οφείλεται σε φυσικά είτε σε ανθρωπογενή αίτια. Οι πρώτες επιπτώσεις εντοπίζονται στον ίδιο το χώρο του δάσους όπου λίγα λεπτά της ώρας αρκούν για να μεταβάλουν τα χαρακτηριστικά του τοπίου και τη μορφολογία του εδάφους. Τότε κάθε δέντρο που είναι ένας πολύτιμος πνεύμονας για τον άνθρωπο  παύει να λειτουργεί, η σημασία των δέντρων ως απαραίτητων για τη διατροφική αλυσίδα της ζωής παύει να υπάρχει και η  απότομη μεταλλαγή του τοπίου προκαλεί μια βίαιη μετανάστευση των ζωικών ειδών προς άλλα περιβάλλοντα, συχνά επικίνδυνα ή ακατάλληλα  για να τα φιλοξενήσουν. Παράλληλα με την εξαφάνιση της χλωρίδας και πανίδας από τις καμένες περιοχές, συντελείται κι άλλο ένα έγκλημα, αυτό της διατάραξης του κλίματος. Η επιστημονική κοινότητα έχει χαρακτηρίσει τα δάση ως το υπερμέγεθες και φυσικό κλιματιστικό του κόσμου μας, αφού τα δάση πέρα από την κάλυψη του εδάφους που προσφέρουν από τις ηλιακές ακτινοβολίες, είναι ρυθμιστές υγρασίας, των ρευμάτων του αέρα, της θερμοκρασίας και των βροχοπτώσεων. Παράλληλα ρυθμίζουν τη ροή ποταμών, χειμάρρων ή λειτουργούν ως δεξαμενές υπογείων υδάτων. Επομένως, η εξαφάνιση ενός δάσους αποστερεί το υπόλοιπο φυσικό περιβάλλον από την απαραίτητη ισορροπία σε ποσότητες υδάτων, καθαρού αέρα και σταθερής θερμοκρασίας. Επιπλέον, αρνητικό στοιχείο από την καταστροφή των δασών είναι η μόλυνση των εδαφών, των υδάτων και της ατμόσφαιρας. Τα δέντρα έχουν την ιδιότητα να φιλτράρουν τα νερά και να τα αποθέτουν καθαρά στους ταμιευτήρες, ενώ λειτουργούν και σαν ανάχωμα της κατολίσθησης του εδάφους από ισχυρές βροχοπτώσεις ή χιονοπτώσεις. Συνεπώς τα δέντρα δρουν κατά της διάβρωσης του εδάφους. Σημαντικότερη όμως λειτουργία για το φυσικό περιβάλλον θεωρείται για τους ανθρώπους η παρουσία των δασών ως φίλτρο που καθαρίζει την ατμόσφαιρα από σωματίδια, δηλητηριώδη αέρια και τις ακτινοβολίες του ήλιου. Θα μπορούσε λοιπόν να οδηγηθεί κάποιος στο συμπέρασμα ότι η αφάνιση του δάσους αφήνει πίσω της μια τρύπα απ’ όπου περνούν όλα οι βλαβεροί για την υγεία των ανθρώπων και των ζώων μικροοργανισμοί. Ο κατάλογος αυτός των καταστροφών αναφέρει ότι οι άνθρωποι χάνουν το φυσικό τους κλιματιστικό που είναι ο ρυθμιστής της απαραίτητης θερμοκρασίας για την εξέλιξη και πρόοδο των ανθρώπων στον πλανήτη. Ο αέρας και τα νερά μολύνονται επικίνδυνα απειλώντας σοβαρά την δημόσια υγεία, ενώ ταυτόχρονα τα νερά όλο και λιγοστεύουν γιατί, αντί να οδηγούνται μέσω των δέντρων σε υπόγειους ταμιευτήρες και τα ποτάμια, διαχέονται σε γυμνές επιφάνειες γης και εξατμίζονται ή μέσα σε αυλάκια, φρεάτια και ξεροπόταμους καταλήγουν στη θάλασσα. Η έλλειψη δέντρων αποφέρει ορμητικά νερά και ερημοποίηση της γης. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η απουσία δέντρων επιτρέπει στα νερά να συσσωρεύονται σε διάφορες περιοχές μετά από βροχές ή καταιγίδες, να κυλούν χωρίς προειδοποίηση ορμητικά προς κάθε κατεύθυνση καταστρέφοντας τόσο γεωργικές καλλιέργειες, πόλεις και χωριά όσο και τον υδροβιότοπο των λιμνών ή θαλασσών όπου καταλήγουν. Οι επιπτώσεις όμως δεν σταματούν εδώ. Η ανθρώπινη ψυχική και σωματική  υγεία και διάθεση πλήττονται άμεσα από την καταστροφή των δασών. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι εφόσον είναι τεκμηριωμένη η υπόθεση ότι ο αφανισμός των δασών μολύνει την ατμόσφαιρα, διαπιστώνεται ότι ένας αριθμός κρουσμάτων αναπνευστικών και νευρολογικών παθήσεων είναι φυσικό επακόλουθο να προσβάλλει την ανθρώπινη υγεία. Την ίδια στιγμή κλονίζεται η ψυχική υγεία γιατί ο άνθρωπος έχει διδαχθεί από την οικογένειά του, το σχολείο και από την ίδια τη ζωή να καταφεύγει στο δάσος για ψυχαγωγία, ηρεμία, αποθεραπεία και πολιτισμό, για να βρει τις θεότητες και να συναντήσει τους μύθους που καθιστούσαν τα δάση ιερούς τόπους λατρείας και τόπους γαλήνης. Με πικρία καταγράφεται και η περιορισμένη διάθεση των πολιτών που ζούσαν μέσα στα δάση σε επαρχιακές κοινότητες ή σε οικισμούς κοντά στα δάση για να ξανακτίσουν τη ζωή τους και την καθημερινότητα τους σε αυχμηρά, ξεραμένα εδάφη, αφιλόξενα και με χρώμα απωθητικό. Έτσι αρχίζουν τα κύματα της μετανάστευσης πληθυσμών από περιοχή σε περιοχή.  .Το δάσος του Αμαζονίου, που αποτελεί τον τελευταίο παγκόσμιο πνεύμονα οξυγόνου, βάλλεται συνεχώς την τελευταία δεκαετία από μια λογική εμπορευματοποίησης της ξυλείας του, των καρπών του και της πανίδας του, για να χρησιμοποιηθεί η γη που ξεπροβάλλει ως οικόπεδο για οικιστικούς σκοπούς ή για καλλιέργειες, γιαα δημιουργία απέραντων κτηνοτροφικών ράντς, παραγνωρίζοντας τη μείωση της ποιότητας οξυγόνου, του αφανισμού των νομάδων πολιτισμών που ζουν στο δάσος και τις εκκλήσεις εκατομμυρίων πολιτών για την αποτροπή αυτού του εγκλήματος. 5. Αλλά το έγκλημα κατά των δασών δεν απομένει παρά να σταματήσει. Και το μέγεθος της καταστροφής όσο μεγάλο και αν είναι δεν στερεί από τον άνθρωπο την ελπίδα για να ανατρέψει την υπάρχουσα κατάσταση. Έτσι οι ενεργοί πολίτες, οι διεθνείς περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι διακρατικοί οργανισμοί και τα κρατικά ιδρύματα ευαισθητοποιούνται με αφορμή τις καταστροφές δασών που έχουν συντελεστεί σε όλες τις ηπείρους και παρουσιάζουν σχέδια δράσης για την αντιμετώπιση τους. Τα σχέδια αυτά δεν έχει σημασία αν είναι διεθνή ή εθνικά ή αν εκπορεύονται από μια Μ.Κ.Ο. ή ένα ανεξάρτητο ινστιτούτο, μιας και η δράση που θα λάβει χώρα στα όρια μιας επικράτειας δρα ευεργετικά και πέρα απ’ αυτά γιατί το μέτρο που θα ληφθεί στην Ηλεία  και θα καθορίσει το οξυγόνο και το νερό συμβάλλει στο σχεδιασμό για καθαρό αέρα γενικότερα στη Μεσόγειο και τον κόσμο και η δράση εκεί θα είναι παράδειγμα προς μίμηση παντού. Έτσι ιδιωτικοί, δημόσιοι και υπερκρατικοί φορείς έχουν ξεκινήσει έναν πολυμέτωπο αγώνα κατά της καταστροφής των δασών. Η τεχνολογία χρησιμοποιείται όπου χρειάζεται και στο έπακρο με αυτόματα συστήματα πυρόσβεσης και συστήματα συναγερμού, ενώ πυροσβεστικές μονάδες εξοπλίζονται με τα αρτιότερα μέσα  καταπολέμησης πυρκαγιών. Γίνεται λοιπόν συνείδηση ότι «το προλαμβάνειν είναι καλύτερο του θεραπεύειν».  Προωθούνται ιδέες για τη σύσταση ταμείων της φύσης μέσω των οποίων η συγκέντρωση χρημάτων βοηθάει την αποκατάσταση των κατεστραμμένων περιοχών με προγράμματα αναδάσωσης, οικονομικής βοήθειας των πληγέντων και διακρατικές συμφωνίες αλληλεγγύης. Επίσης προκρίνονται ιδέες για την αποφυγή αποψίλωσης των δασών με τη μέθοδο της μεταφύτευσης ή δενδροφύτευσης. Για παράδειγμα, στην Γερμανία το κράτος, όταν προβαίνει σε ανέγερση κτηρίων σε δασώδη περιοχή, υποχρεούται στη δενδροφύτευση ισάριθμων δέντρων σε γειτονική περιοχή προς αποκατάσταση της ισορροπίας του περιβάλλοντος. Αλλά και η Ο.Ε. του Αθήνα 2004 ανέλαβε την υποχρέωση να μεταφυτεύσει χιλιάδες δέντρα τα οποία μετατοπίσθηκαν  για τις ανάγκες των ολυμπιακών έργων. Τι απέγινε άραγε αυτή η υποχρέωση των διοργανωτών των Ολυμπιακών Αγώνων; Ταυτόχρονα οι κυβερνήσεις συντάσσουν αυστηρές νομοθεσίες κατά των εγκληματιών που προσβάλλουν τα δάση με  παραδειγματικές τιμωρίες και οι διεθνείς οργανισμοί, όπως η Ε.Ε., θεσμοθετούν την προστασία του ευρωπαϊκού περιβάλλοντος. Ο ΟΗΕ με το πρόγραμμα Agenda 2000 προσφέρει ποικίλα αναπτυξιακά προγράμματα για τις ανθρώπινες δραστηριότητες και το περιβάλλον.

Συμπέρασμα: Το δάσος και το δέντρο είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τον άνθρωπο και τον πολιτισμό του, την ίδια του τη ζωή. Το δέντρο έχει τεράστια σημασία για τον άνθρωπο και εκεί που δεν υπάρχει επινοείται. Κάποιοι λένε ότι η εγκληματική αμέλεια που δείχνουν οι άνθρωποι απέναντι στη φύση έχει απάντηση την εκδίκησή της. Λάθος. Η φύση δεν εκδικείται, δεν έχει λόγους. Ο άνθρωπος οφείλει να διαχειρίζεται τον πλούτο που του χαρίστηκε απλόχερα από τον Δημιουργό με σύνεση και σοφία, γιατί ο άνθρωπος είναι πλούσιος με παρελθόν όχι νεόπλουτος. Κι ας μην ξεχνάμε πως Παράδεισος στα αρχαία περσικά σημαίνει δάσος!